Lohusalık (Doğum Sonrası) Depresyonu

Eşler tarafından istenen, planlanan bir hamilelik sonrasında anne-baba olmak belki de hayattaki en büyük mutluluk ve değişimdir. Minicik bir bebeğin mutlu edemeyeceği bir ev yoktur. Bebek sahibi olmak çok mutlu ederken aynı zamanda hayatı yeniden düzenlemeyi gerektiren, hem anne hem de babanın sorumluluklarını arttıran, kimliğini değiştiren bir değişim sürecidir.

Hamilelik dönemi ve doğum sonrasında kadınlar fizyolojik, psikolojik ve sosyal açıdan pek çok değişiklik yaşarlar. Bu değişikliklere uyum sağlamak her kadın için kolay olmadığından bazılarında doğum sonrası psikolojik bozukluklar ortaya çıkabilir. Doğum sonrasında yaşanan bu durum kadının kendisini olduğu kadar yeni doğan bebeğini ve diğer aile bireylerini de olumsuz etkiler.Doğum sonrası başlangıçlı 3 tip psikolojik bozukluk vardır: Loğusalık Hüznü, Depresyon ve Psikoz.

Loğusalık Hüznü doğumdan itibaren en fazla 7 gün süren kaygılanma, ağlama, hafif düzeyde iç sıkıntısı, yorgunluk ve duygusal değişkenlik belirtileri ile ortaya çıkar. Herhangi bir tedavi gerektirmeden kendiliğinden geçer. Anne adayının doğum öncesinde loğusalık hüznü ile ilgili bilgi sahibi olması kaygılarını azaltır ve yeterli desteği alması da bu sürecin kolayca atlatılmasını sağlar.

Doğum Sonrası Depresyon doğumdan sonra 4-8 hafta içinde başlar. Depresyonun belirtileri, üzgün ve çökkün hissetme, umutsuzluk, isteksizlik, fazla ya da az uyuma, iştah azalması ya da artması, enerji kaybı ve bitkinlik, değersizlik ve suçluluk duyguları, dikkati toplamada güçlük ve ölüm, intihar düşünceleridir. Doğum sonrasında görülen depresyonda bu belirtilere ek olarak bebekle baş edememe, ilgisizlik, bebeğe karşı toleranssız ve öfkeli olma ve iyi anne olamamaya ilişkin yetersizlik duygusu görülebilir. Annenin bebeğiyle iletişiminin gelişmesi çok önemli bir süreçtir. Doğum sonrası depresyon bu iletişimin kurulmasında ve bebeğin gelişmesinde önemli sorunlar yaratabilir. Anne kendisi bu belirtilerin tamamını olmasa da bir kısmını yaşadığını fark ederse veya yakınları onu uyarırsa mutlaka bir uzmandan psikolojik tedavi görmelidir.

Psikoz doğumdan sonra 48-72 saat içerisinde ortaya çıkar. Belirtileri, depresif duygu durumu, davranışlarda ve düşünme biçiminde normalden çok farklı bozulmalardır. Psikiyatrik tedavi gerektirir.

Hangi Anneler Doğum Sonrası Depresyon için risk altındadır?

Hamilelik öncesinde

• Günlük yaşam içerisinde sürekli olumsuz yönde düşünme eğilimi olan
• Kaygısı yüksek olan
• Depresyon geçmişi olan  
• Sosyal desteği az olan
• Gebeliğe yönelik olumsuz duygulanım içinde olan

Hamilelik döneminde

• Stresli yaşam olayları yaşayan
•  Depresyon ve kaygı bozukluğu yaşamış olan kadınlar doğum sonrası depresyon açısından risk altındadır ve izlenmelidir.
  Anneliğe geçiş süresince yaşanan biyolojik, kişiselsel ve sosyal değişimlerin yarattığı karmaşık duygular ve en önemlisi kimlik değişimi her kadın için depresyona yatkınlık yaratabilmektedir. Kadınların anneliği algılaması iki uç yönelim arasında yer almaktadır. Bazı kadınlar hamileliği ve anne olmayı kadınsı kimliğin en üst noktası olarak görürler ve kendilerini bebeklerinin ihtiyaçlarına göre adapte ederler. Bazı kadınlar ise hamileliği sıkıntı verici bir süreç olarak algılarlar ve bir an önce hamilelik öncesi hayatlarına dönmek isterler. Bebeklerinin de kendilerine adapte olmasını sağlamaya çalışırlar. Bu gruptaki anneler doğum sonrası depresyon için daha fazla risk altındadır.
  Kadının annelik rolünü alması ile kendinden anne olarak neler beklediği de ortaya çıkmaktadır. Bebek bakmayı bir başarı öyküsü gibi görenler, başkalarının "ne kadar iyi bir annesin" onayına ihtiyaç duyanlar, annelikle ilgili gerçekçi olmayan beklentileri olanlar da doğum sonrası depresyon için risk altındadır.

Doğum Sonrası Depresyondan Korunma Yolları Nelerdir?

Kadınların önemli değişiklikler yaşadıkları hamilelik ve doğum sonrası dönemde sosyal destek almaları depresyon açısından koruyucu olacaktır. Destek kaynakları arasında ilk sırada eş, ikinci sırada kız arkadaşlar ve sonrasında akrabalar gelmektedir.

Minik bebek eve gelmeden, temizlik, alış-veriş, yemek, varsa ilk çocuğun ihtiyaçlarının karşılanması gibi konularda annenin yakınlarının iş bölümünü yapmış olaması koruyucu olacaktır. Gündüz-gece döngüsü bebek nedeniyle değişen yeni anneye özellikle gece sağlanan fiziksel destek stresle başa çıkmayı sağlayan en önemli destektir. Bebeğin gelmesiyle eşlerin birbirlerine ayıracak zamanları çok azalır ve bu durum iletişimlerini olumsuz etkileyebilir. Eşin buna karşı anlayışlı ve çabalı olması çok önemlidir.

Yeni doğum yapmış bir annenin bebek bakımı ile ilgili danışmanlığa ihtiyacı vardır. Yeni annenin emzirme ile ilgili danışmanlığı ilk aşamada uzmanlardan alması önemlidir. Sonrasında yakınları tarafından bebek bakımı ile ilgili verilen bilgi desteğinin, anneye yapması gerekenleri bildirmek değil, sorduğu sorulara cevap vermek olduğu unutulmamalıdır. Özellikle bebeği emzirme ile ilgili müdahale edilmesi yeni anneleri strese sokabilmektedir. Yeni anneyi fiziksel olarak yalnız bırakmamak, ev işlerinde yardımcı olmak, zaman zaman kendine de vakit ayırmasını sağlamak ve yaşadığı duygusal duruma destek olmak önemlidir.
Bütün korunma çabalarına rağmen doğum sonrası depresyon ortaya çıkabilir. Tedavi edilebilir bir durum olduğundan yeni annenin vakit kaybetmeden psikolojik tedavi için bir uzmana başvurması yeterli olacaktır.

Klinik Psk. Nilüfer Erkin