Çocuklarda Astım Hakkında Merak Edilenler

Çocuklarda astım belirtileri nelerdir?

Tekrarlayıcı ataklar halinde olması en önemli özelliğidir. Ataklar dışında hastada bulgu yoktur, normaldir.

• Kuru Öksürük
• Hırıltı, hışıltı
• Nefes darlığı
• Göğüste sıkışma hissi, gögüs ağrısı

Öksürük kuru vasıflıdır, nöbetler halinde gece ve özellikle sabaha karşı uykudan uyandıran öksürük, egzersiz ya da eforla (koşma, küçük çocuklarda çok ağlama ya da gülme gibi) öksürük, üst solunum yolu enfeksiyonu sonrasında uzayan öksürükler oldukça tipiktir. Hırıltı ya da hışıltı nefes verirken ıslık gibi ince tiz ses oluşmasıdır. Öksürük ve hışıltıya şiddetli ataklarda nefes darlığı da eşlik edebilmektedir.

Çocuklarda astım nedenleri nelerdir?

Astım hem genetik hem de çevresel faktörlerle ilişkilidir. Ailesinde anne -baba ya da kardeşlerde astım, alerjik rinit (nezle) gibi alerjik hastalığı olanlarda daha sık görülmektedir, genetik yatkınlık vardır. Çevresel faktörlerden astım sıklığının artmasına küresel ısınmaya bağlı iklim değişiklikleri, hava kirliliğinin artması, modern yaşam, günümüz besin tüketimindeki değişiklikler (hazır gıda tüketiminin artması gibi) neden olmaktadır.

Astım öksürüğü nasıl olur? Astım öksürüğü gece artar mı?

Astım öksürüğü kurudur, balgam görülmez, özellikle geceleri artar. Astım ataklarında gece uykudan uyandıran öksürük ya da sabaha karşı olan öksürükler tipiktir. Küçük çocuklarda öksürük sonrası kusmada görülebilir.

Çocuklarda astım kaç yaşında başlar?

Astım tüm yaş gruplarında görülebilir. Astım çocuklarda özellikle okul öncesi dönemde (kreş döneminde) başlar. Türkiye’de çocukluk çağında astım her 10 çocuktan birinde görülür.  Astım çocuklarda erişkinlere göre daha sık görülür.

Çocuklarda astım tamamen geçer mi?

Bazı çocuklarda astım ergenlik döneminde geçebilir bazı çocuklarda ise yetişkin döneminde de devam edebilir. Erken çocukluk döneminde başlayan hafif astımlı çocuklarda, sadece viral solunum yolu enfeksiyonlarla tetiklenen, alerjik duyarlanması olmayan, ailede allerjik hastalığı olmayanlarda astımın geçme olasılığı daha yüksektir.

Alerjik duyarlanması olan, ek alerjik hastalığı (egzema, allerjik rinit) olanlarda, sık ve ağır astım atağı geçiren ve solunum fonksiyon testlerinde kalıcı bozukluk olan çocuklarda yetişkin dönemde de astım devam edebilir. Ancak bu hastalarda doğru tedavi ile astım tamamen kontrol altına alınabilir.

 Alerjik astım ile normal astım arasındaki fark nedir?

Alerjik  duyarlanma olmayan (normal astım) astım; ev tozu, polen, küf, gibi solunum yolu allerjenlerle duyarlanma ve hastalık tetiklenmesi olmayan gruptur.  Bu alerjenlerle duyarlanma ve astım bulguları oluşuyorsa allerjik astım olarak adlandırılmaktadır.

Çocukluk çağı astımı genellikle alerji kaynaklı olduğu için astım atağına neden olan tetikleyiciyi belirlemek için alerji testi yapılması gereklidir. Alerji deri testleri ile astım tanısı konulamaz. Alerji testlerin yapılması ve yorumlanması çocuk alerji doktorları tarafından yapılmalıdır. Aksi taktirde hem tanısal yanlışlıklar yaşayabilir hem de gereksiz önlemlere ve tedavilere maruz kalabilirsiniz

Çocuklarda astım tedavisi nasıl yapılır?

Astım ataklarının kontrol altına alınması için hastanın tetikleyicilerden kaçınması (çevre kontrolü), hastaya uygun olan ilaçların seçimi, bu ilaçların doğru ve düzenli kullanılması, hastanın bu konularda eğitimi ve iyi bir hekim hasta iş birliği gerekmektedir. Hasta eğitiminde ilaçların kullanım teknikleri, tetikleyicilerden nasıl korunacağı ve ataklarda kendisinin yapabileceği ilk müdahaleler konusunda bilgi sahibi olması sağlanmalıdır.

Astımda kullanılan ilaçlar kontrol ediciler ve rahatlatıcılar olarak iki alt gruba ayrılmaktadır. İlaçlar daha çok solunum yolu (inhalasyon) ile alındığı için kullanımı konusunda eğitim verilmesi gereklidir. Hastanın yaşına uygun uyum sağlayabileceği ilaçlar ve bunlara uygun cihazlar seçilmelidir. Kullanım teknikleri açısından her birinin ayrı özellikleri olduğu için ilaç ve cihazların kullanımı hastaya bizzat uygulattırılmalıdır. Çünkü uygun cihazlar ve teknik kullanılmadığında tedaviden beklenen etki görülmemektedir.

Çocuklarda astım tedavisi, astımın şiddetine, sıklığına ve çocuğun yaşına göre değişiklik gösterebilir. Genel olarak, astım tedavisi şu unsurları içerir:

İlaç Tedavisi:

• • Rahatlatıcı  (Nefes Açıcı) İlaçlar: Astım atağını hızlıca hafifletmek için kullanılır. Daralmış bronşlarda hava yollarının etrafındaki düz kasları gevşeterek hastanın daha rahat nefes almasını sağlarlar. Bu ilaçlar genellikle kısa etkili beta-agonistlerdir. Haftada iki seferden daha fazla rahatlatıcı ilaç kullanıyorsanız doktorunuzla temasa geçmelisiniz.
  • Uzun Süreli Kontrol Edici İlaçlar: Astım belirtilerini uzun vadede kontrol altında tutmak için kullanılır.  Bu ilaçlar düzenli olarak kullanıldığında astım semptomlarını azaltabilir. 

Astım krizinde ne yapılmalı?

Çocuklarda astım krizi (alevlenme) tedavisinde amaç bronş daralması çözmek, oksijenizasyonu düzeltmek ve inflamasyonu kontrol altına almaktır. Tedavi hızlı ve sistematik olmalıdır.

Evde nefes açıcı ilaç verilebilir, kontrol edici ilaç dozu artırabilir. Ancak  konuşmakta zorlanma, gögüste çekilme, morarma, hızlı nefes alıp verme, nefes darlığı, verilen ilaca yanıt alamama gibi durumlardan biri varsa hemen çocuk acile başvurulması gereklidir.

Çocuklarda astım için hangi doktora gidilir?

Çocuk allerji doktoruna başvurulmalıdır.

Astım testi nasıl yapılır? (Astım tanısı nasıl konur?)

Beş yaş altındaki çocuklara astım tanısı hastanın öyküsü ve fizik muayene bulguları ile konmaktadır. Tekrarlayan ataklar şeklinde olan kuru öksürük ve hışıltı öyküde oldukça önemlidir ancak bu bulgular astım dışında başka hastalıklarda da görülebileceğinden ayırıcı tanı oldukça önemlidir.

Beş yaş üstündeki çocuklarda astım tanısı için öykü ve fizik muayene ile birlikte solunum fonksiyon testlerini kullanmaktayız. Solunum fonksiyon testlerinde hava yollarında darlığının (obstrüksiyon) varlığı ve nefes açıcı ilaçlar ile bu darlığın (FEV1) %12 ve üzerinde düzelmesi astım tanısı için spesifiktir. Gerekli görülürse bronş duyarlılığı saptamak için daha özel testler (bronş provakasyon testleri) yapılabilir.

Astımlı çocuk spor yapabilir mi?

Astım atakları dışında çocuğunuzun oyun oynamasını ve spor yapmasını kısıtlamanıza gerek yoktur.

• Astımın kontrol altında olduğu dönemde egzersiz yapılabilir.
• Egzersiz;  ısınma hareketleri ile başlanmalı ve yavaş yavaş sonlandırılmalıdır.
• Soğuk hava, polen ve hava kirliliğinin yoğun olduğu dönemlerde  egzersiz sırasında hırıltı, nefes darlığı ve öksürük gibi şikayetlerin olması durumunda egzersiz sonlandırılmalıdır ve nefes açıcı  astım ilacı kullanılmalıdır.
• Astımlılar için önerilen sporlar: yürüyüş, bisiklet, jimnastik, yoga, pilates, masa tenisi ve yüzmedir.

Buhar makinesi astıma iyi gelir mi?

Astımda buhar makinesi (nemlendirici ) faydalı değildir, önerilmez.  Hatta ev tozu ve küf duyarlılığı olan hastalarda astımı tetikleyebilir ya da kötüleştirebilir.

Nemli hava, kuru ya da soğuk havaya bağlı olan bronş duyarlılığı azaltabilir. Odanın nemi % 40 civarında olması yeterlidir.

Çocuklarda astım nasıl önlenir? Aileler nelere dikkat etmeli?

Astım tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Çünkü astımın gelişmesinde genetik yatkınlık çevresel faktörler ve bağışıklık sisteminin özellikleri önemli rol oynar. Ancak  astım gelişme riski ve hastalık şiddeti doğru çevresel önlemler ve erken tedavi ile azaltılabilir.  Anne sütü, gereksiz antibiyotik kullanımından kaçınma, sigaraya maruziyetin önlenmesi, hava kirliliğinin azaltılması, gereksiz ev içi kimyasal irritanlardan kaçınma, obezitenin önlenmesi, alerjenlerle (ev tozu, küf gibi) temasın azaltılması astım gelişme riskini ya da hastalık şiddetini azaltabilir.

Çocuğunuzda tekrarlayan öksürük, hışıltı (hırıltı) atakları ya da bronşiolit geçirme öyküsü, üst solunum enfeksiyonu takiben başlayan ve geçmeyen öksürük varlığı, gece uykudan uyandıran öksürük, eforla öksürük, parfüm, koku ve sigara dumanı ile tetiklenen öksürük varsa çocuk allerji uzmanına başvurmanız gereklidir.

Çocuk Alerji Uzmanı Prof. Dr. Özlem Yılmaz Özbek